De geschiedenis van muziektheater in Nederland

Muziektheater hier in Nederland? Da's een verhaal dat al eeuwen loopt. Van die eerste opera-achtige fratsen in de Amsterdamse Schouwburg tot de knotsgekke producties van nu – het hele genre heeft zichzelf steeds opnieuw uitgevonden. We duiken erin, langs hoogtepunten, types die ertoe deden, en hoe de Nederlandse musical opkwam.

Wat zijn de vroegste vormen van muziektheater in Nederland?

De echte wortels? Die zitten in de 17e eeuw. 1637 opende de eerste schouwburg in Amsterdam. Eerst was het vooral praten op het toneel, maar al snel kwamen er muziekjes bij. De allereerste echte opera hier? "De triomfeerende Min" van Carolus Hacquart, in 1678. Die vroege dingen waren flink gekleurd door Franse en Italiaanse modes, maar kregen toch een eigen Hollandse saus.

De 18e eeuw was de tijd van het zangspel. Gesproken dialoog, afgewisseld met gezongen aria's – populair spul. Componisten als Bartholomeus Ruloffs schreven ervoor. Toen kwam de Franse tijd (1795-1813), die het even stillegde. Maar na de onafhankelijkheid kwam het muziektheater terug, met een nationalistisch randje.

Hoe ontwikkelde de Nederlandse musical zich in de 20e eeuw?

De 20e eeuw? Die was cruciaal. In de jaren '50 en '60 kreeg de Amerikaanse musical voet aan de grond. Vertalingen van Broadway-hits als "My Fair Lady" (1959) en "The Sound of Music" (1961) – vaak door grote groepen opgevoerd – lieten het publiek kennismaken met het genre.

Een groot moment was de oprichting van de Stichting Theaterunie in 1962, later Stage Entertainment. Joop van den Ende maakte er een wereldspeler van. Nederlandse producties als "Ciske de Rat" (1984), "Cyrano" (1992) en "Soldier of Orange" (2010) lieten zien dat we zelf ook toppertjes konden maken. Internationaal succes volgde.

Tegelijkertijd experimenteerde de gevestigde orde. Het Muziektheater in Amsterdam (de Stopera) opende in 1986. De Nationale Opera kreeg er een thuis, met klassieke opera én modern spul.

Welke rol speelde Joop van den Ende in de geschiedenis van het muziektheater?

Joop van den Ende en de opkomst van commercieel musicaltheater – die horen bij elkaar. In 1962 begon hij de Stichting Theaterunie, later Stage Entertainment. Zijn idee? Grootschalige producties maken die zowel artistiek als commercieel werken. Hij introduceerde het Broadway-model hier: lange runs, marketingcampagnes, focus op entertainment.

Hij produceerde niet alleen buitenlandse hits, maar stimuleerde ook Nederlandse creaties. "Cyrano" (1992) – muziek van Ad van Dijk, teksten van Koen van Dijk – werd een wereldwijd succes. Opgevoerd in Duitsland, Japan, de VS. Zijn invloed reikte verder dan Nederland; Stage Entertainment groeide uit tot een van de grootste musicalproducenten ter wereld. Londen, New York, Parijs – ze deden het allemaal.

Checklist: Belangrijke elementen van een succesvolle Nederlandse musical

• Sterke, herkenbare verhaallijn gebaseerd op Nederlandse geschiedenis of literatuur
• Hoogwaardige muziekcompositie met een mix van orkestrale en populaire stijlen
• Professionele cast met getrainde zangers en acteurs
• Innovatieve enscenering en technische productie
• Effectieve marketing en publiciteit
• ange speelperiode om investeringen terug te verdienen

Veelgestelde vragen over de geschiedenis van muziektheater in Nederland