Hoeveel soorten creativiteit zijn er

Creativiteit? Het is niet zo simpel als je denkt. Psychologen en onderzoekers hakken het concept in allerlei stukjes. De meest invloedrijke theorieën? Die komen van lui als J.P. Guilford, Joy Paul Guilford en later Robert Sternberg. Over het algemeen praten we over 4 tot 8 verschillende soorten, afhankelijk van het model dat je pakt. De meest gangbare indeling is die van vier primaire soorten, gebaseerd op het werk van Arne Dietrich (2004) en later uitgebreid door anderen.

De vier primaire soorten creativiteit (volgens Arne Dietrich)

Neurowetenschapper Arne Dietrich bedacht een model dat creativiteit indeelt op basis van twee assen: cognitief versus emotioneel en spontaan versus gecontroleerd. Dat levert vier duidelijke kwadranten op.

Deze vier soorten kom je vaak tegen in management- en psychologieliteratuur. Andere modellen? Neem die van Jeff DeGraff (de 'Creativity Styles') – die onderscheidt vijf types: de Visionair, de Ontdekker, de Vernieuwer, de Verbinder en de Regisseur.

Wat is het verschil tussen 'Big-C' en 'Little-C' creativiteit?

Een andere veelgebruikte indeling is die van James C. Kaufman en Ronald A. Beghetto. Zij introduceerden het 'Four C Model of Creativity':

• Mini-C: Persoonlijke, subjectieve creativiteit. Het leren van een nieuw concept of het hebben van een nieuw inzicht voor jezelf.
• Little-C: Alledaagse creativiteit. Het bedenken van een nieuwe manier om een probleem op te lossen in het dagelijks leven.
• Pro-C: Professionele creativiteit. Creativiteit op hoog niveau die wordt uitgeoefend door experts, maar nog niet op het niveau van een genie.
• Big-C: Baanbrekende, historische creativiteit. Denk aan Einstein, Mozart of Marie Curie.

Dit model laat zien dat creativiteit niet alleen voor genieën is, maar een spectrum is van alledaagse vindingrijkheid tot wereldveranderende innovaties.

Hoeveel soorten creativiteit zijn er volgens de psychologie?

In de academische psychologie wordt vaak verwezen naar twee tot acht soorten, maar de meest invloedrijke indeling is die van Joy Paul Guilford uit de jaren 1950. Hij onderscheidde twee fundamentele denkprocessen:

• Convergent denken: Het vinden van één juiste oplossing voor een probleem. Dit is lineair en logisch.
• Divergent denken: Het genereren van vele mogelijke oplossingen. Dit is associatief en vloeiend.

Later voegde Robert Sternberg hier nog een derde type aan toe: Intellectuele creativiteit (het vermogen om problemen te herdefiniëren). Veel moderne tests, zoals de Torrance Tests of Creative Thinking, meten divergent denken als een kerncomponent.

Wat zijn de drie soorten creativiteit volgens Sternberg?

Robert Sternberg, een van de meest geciteerde psychologen op dit gebied, stelde een model voor met drie soorten creativiteit, gebaseerd op de investeringstheorie:

• Creativiteit die voortbouwt (incrementeel): Kleine verbeteringen op bestaande ideeën. Dit is de meest voorkomende vorm.
• Creativiteit die herstructureert (paradigmaverschuiving): Het omgooien van bestaande regels en het creëren van een nieuw kader.
• Creativiteit die combineert (synthese): Het samenvoegen van twee of meer bestaande domeinen tot iets nieuws.

Dit model benadrukt dat creativiteit niet alleen gaat over 'nieuw', maar ook over 'waardevol' en 'passend' in een context.

Praktische checklist: Welk type creativiteit gebruik jij?

Gebruik deze korte checklist om te bepalen welk type creativiteit je op dit moment inzet:

• Heb je een duidelijk doel? Ja → Gecontroleerde creativiteit. Nee → Spontane creativiteit.
• Komt het idee uit je hoofd of uit je hart? Hoofd → Cognitieve creativiteit. Hart → Emotionele creativiteit.
• Is het een kleine aanpassing of een grote sprong? Klein → Little-C of Mini-C. Groot → Pro-C of Big-C.
• Los je een specifiek probleem op? Convergent denken. Bedenk je veel opties? Divergent denken.

Veelgestelde vragen over soorten creativiteit