Waarom varkens castreren?

Het castreren van mannelijke biggen – het klinkt misschien heftig, maar het is al jaren de norm in de varkenshouderij. Waarom doen ze het eigenlijk? Er zijn een paar belangrijke redenen. Ten eerste, om die nare berengeur in het vlees te voorkomen. Ten tweede, om agressie onder de varkens te verminderen. En ten derde, om de vleeskwaliteit gewoon beter te maken. Die berengeur, dat is die vieze lucht die vrijkomt als je vlees van niet-gecastreerde beren verhit. Komt door stoffen als androstenon en skatol. Gecastreerde beren zijn een stuk rustiger, minder vechtpartijen, minder stress in de groep – dat is weer beter voor het welzijn. Vroeger was castratie de standaard, maar tegenwoordig is er steeds meer discussie. Denk aan alternatieven zoals immunocastratie of gewoon varkens fokken die die geur niet hebben.

Wat is berengeur precies en waarom is het een probleem?

Berengeur is zo'n sterke, onfrisse lucht die je krijgt als je vlees van een niet-gecastreerd mannetjesvarken gaat bakken of koken. De oorzaak? Twee stoffen die zich ophopen: androstenon – een feromoon uit de testikels – en skatol, een afbraakproduct van tryptofaan uit de darmen. Bij intacte beren wordt androstenon opgeslagen in het vet, en skatol hoopt zich op omdat de lever het niet goed afbreekt. Zodra je het vlees verhit, komen die stoffen vrij. Veel mensen vinden dat ruiken naar urine of gewoon vies. En dat is niet alleen een kwestie van smaak, het heeft ook economische gevolgen. Minder verkoop, klachten. Sommige onderzoeken zeggen dat ongeveer 5 tot 10% van de mensen er extreem gevoelig voor is, anderen merken het niet eens. Dus ja, het is een probleem, zowel voor de neus als voor de portemonnee.

Welke alternatieven voor castratie zijn er?

Er zijn een paar opties om chirurgische castratie te vermijden, elk met hun eigen voor- en nadelen. De bekendste zijn immunocastratie, fokken op geurvrije varkens, en een ander dieet.

• Immunocastratie: Dit is een vaccin – Improvest heet het – dat de aanmaak van testosteron en androstenon onderdrukt. Je geeft het twee keer: een keer als de big 8 tot 10 weken oud is, en nog een keer 4 tot 6 weken voor de slacht. Mooi is dat je geen fysieke ingreep nodig hebt. De varkens kunnen langer doorgroeien met die mannelijke hormonen, wat de voederconversie ten goede komt. Het nadeel? Het vaccin is duur, en de timing moet perfect zijn.
• Fokken op berengeur-vrije varkens: Door selectief te fokken op varkens die van nature weinig androstenon en skatol aanmaken, kun je de berengeur verminderen. Dat vergt wel genetische screening en een lange adem, maar het kan op termijn een duurzame oplossing zijn.
• Aangepast dieet: Je kunt het voer aanpassen – bijvoorbeeld probiotica toevoegen of het eiwitgehalte verlagen – om de productie van skatol te minderen. Maar het is geen wondermiddel, en op androstenon heeft het weinig effect.

Wat zijn de gevolgen van niet-castreren voor het welzijn van varkens?

Het niet castreren van beren heeft een dubbel effect op hun welzijn. Aan de ene kant bespaar je ze de pijn en stress van de castratie zelf, die vaak zonder verdoving gebeurt. Dat is een flink voordeel, want die ingreep geeft biggen acute pijn en kan hun gedrag blijvend veranderen. Aan de andere kant kunnen intacte beren een stuk agressiever worden, vooral als ze in de puberteit komen. Dan krijg je vechtpartijen en verwondingen. Ze vertonen ook meer seksueel gedrag, zoals andere varkens bestijgen, wat stress geeft voor iedereen in de groep. En dan is er nog het risico op berengeur – dat raakt het welzijn van het dier niet direct, maar wel de economische waarde en hoe de buitenwereld tegen de varkenshouderij aankijkt. In de praktijk zoeken ze een balans: varkens op jongere leeftijd slachten, voordat de hormonen pieken, of ze in gemengde groepen houden met vrouwtjes.

Hoe wordt varkenscastratie in Nederland en Europa gereguleerd?

In Nederland en de EU zijn er behoorlijk strikte regels. Sinds 2012 is er die Verklaring van Brussel, waarin lidstaten afspreken om castratie met pijnbestrijding en verdoving te doen, en uiteindelijk helemaal te stoppen met routineuze castratie. In Nederland mag castratie zonder verdoving niet eens meer, en ze gebruiken vaak lokaleoving (lidocaïne) of algehele narcose. De Nederlandse varkenssector had als doel om in 2025 helemaal te stoppen met castratie, maar dat is nog niet gelukt. Kijk je naar andere Europese landen, dan zie je verschillen: Zweden en Noorwegen hebben het al langer verboden zonder verdoving, terwijl in Spanje en Italië nog veel routinematig wordt gecastreerd zonder pijnstilling. De regels lopen dus flink uiteen, maar de trend is duidelijk: we gaan richting alternatieven.

Veelgestelde vragen (FAQ)