Wat was de nationaliteit van Wassily Kandinsky

Mensen noemen Kandinsky vaak een van de grootste kunstenaars van de 20e eeuw. De man die de abstracte kunst uitvond - of er in elk geval de grote pionier van was. Maar zijn nationaliteit? Dat wordt een beetje een raadsel. Zijn leven was een reis door landen en tijden. Het korte antwoord? Hij was Russisch-Duits, en later Frans. Geboren als Rus, kreeg hij de Duitse nationaliteit, en werd uiteindelijk Frans staatsburger.

Om het te snappen moet je zijn verhaal volgen. Kandinsky kwam ter wereld in Moskou, 1866. Rechten en economie studeerde hij daar, aan de Universiteit van Moskou. Tot hij op zijn dertigste zijn roeping vond. In 1896 vertrok hij naar München, naar de Kunstacademie. Dat was het begin van een diepe band met Duitsland. Hij werd groot in de Duitse expressionistische beweging, mede-oprichter van "Der Blaue Reiter" in 1911.

Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak in 1914, ging hij terug naar Rusland. Na de Revolutie had hij academische baantjes, maar de Sovjet-kunstpolitiek werd te benauwend. In 1921 terug naar Duitsland. Daar ging hij lesgeven aan het Bauhaus, eerst in Weimar, later Dessau. In 1928 kreeg hij officieel de Duitse nationaliteit. Maar toen de nazi's in 1933 het Bauhaus sloten en zijn werk "ontaard" noemden, vluchtte hij naar Frankrijk. In 1939, vlak voor WOII, werd hij Frans staatsburger. Hij woonde en werkte in Neuilly-sur-Seine, dicht bij Parijs, tot zijn dood in 1944.

Welke nationaliteit had Kandinsky bij zijn geboorte?

Wassily Kandinsky werd geboren op 16 december 1866 in Moskou, toen deel van het Russische Keizerrijk. Dus automatisch Russisch staatsburger. Zijn familie had geld - vader was een succesvolle theekoopman - en een mix van Russisch, Mongools en Baltisch-Duits bloed. Die Russische achtergrond bleef altijd doorwerken in zijn kunst. De iconen, de volkskunst, de spirituele tradities van de Russisch-Orthodoxe Kerk - dat vormde zijn vroege werk en zijn latere ideeën over kleur en spiritualiteit.

Hoe verkreeg Kandinsky de Duitse nationaliteit?

In 1928 kreeg hij de Duitse nationaliteit. Een formele naturalisatie, elf jaar nadat hij definitief terug was gekeerd naar Duitsland. Hij had eigenlijk al een groot deel van zijn volwassen leven daar doorgebracht. Het was het hoogtepunt van zijn Bauhaus-tijd, waar hij een van de meest gerespecteerde docenten was. Een Duits paspoort maakte wonen, werken en reizen makkelijker. Maar die nationaliteit kon hij niet lang met plezier vasthouden. De nazi's maakten zijn positie als avant-garde kunstenaar onmogelijk.

Waarom werd Kandinsky later Frans staatsburger?

1939, vooral uit noodzaak. Het Bauhaus was in 1933 gesloten, de nazi's onderdrukten moderne kunst. Hij vertrok voorgoed uit Duitsland. In Frankrijk, toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, was hij een staatloze vluchteling. Frans staatsburger worden gaf hem en zijn vrouw Nina wat veiligheid en juridische bescherming. Al leefden ze tijdens de bezetting nog steeds onder constante dreiging. De naturalisatie werd versneld door de oorlog. Hij bleef Frans tot zijn dood in 1944.

Wordt Kandinsky beschouwd als een Russische, Duitse of Franse kunstenaar?

Lastige vraag. Geen simpel antwoord. In de kunstgeschiedenis wordt hij in drie contexten geplaatst:

• Als Russische kunstenaar: Zijn geboorte, opleiding, vroege invloeden, en die periode na de revolutie (1914-1921) zijn fundamenteel. Zijn werk hoort thuis in de Russische avant-garde.
• Als Duitse kunstenaar: Zijn belangrijkste, meest productieve jaren waren in Duitsland. Theoretische werken zoals "Über das Geistige in der Kunst" schreef hij in het Duits. Zijn leiderschap van Der Blaue Reiter en de Bauhaus-jaren zijn onlosmakelijk verbonden met Duitse kunstgeschiedenis.
• Als Franse kunstenaar: Zijn late periode in Frankrijk (1933-1944) is een synthese van eerdere stijlen. Zachter palet, meer organische, biomorfe vormen. Minder productief, maar wel een apart en belangrijk hoofdstuk.

De meest accurate beschrijving? Een multinationale kunstenaar. Musea en kunsthistorici noemen hem vaak "Russisch-Duits-Frans" of gewoon "Russisch van geboorte, actief in Duitsland en Frankrijk".

Nationaliteit en invloed op zijn kunst

Die verschillende nationaliteiten zijn niet alleen persoonlijke geschiedenis. Ze weerspiegelen de evolutie van zijn kunst. Zijn Russische achtergrond gaf hem die sterke neiging tot spiritualiteit en symboliek. Zijn Duitse periode bracht hem in contact met de strenge Bauhaus-theorieën en de expressionistische drang naar emotie. Zijn Franse periode introduceerde elegantie, een meer decoratieve, organische stijl. Nationaliteit was geen juridisch detail, maar een dynamisch element dat zijn artistieke identiteit vormgaf.

"Kleur is de toets. Het oog is de hamer. De ziel is de piano met vele snaren." - Wassily Kandinsky

Vergelijking van Kandinsky's nationaliteiten

Veelgestelde vragen (FAQ)