Wat zegt Vygotsky over het vertellen van verhalen

Lev Vygotsky, die Russische psycholoog die nogal invloedrijk was, zag verhalen vertellen niet als zomaar iets leuks om te doen. Nee, hij dacht dat het een fundamenteel cognitief hulpmiddel was. Volgens zijn sociaal-culturele theorie is een verhaal eigenlijk een brug - een die de sociale wereld verbindt met wat er binnen in een kind omgaat. Het past perfect in wat hij de Zone van Naaste Ontwikkeling noemde, waarbij iemand die meer weet (een ouder of een ander kind) het verhaalproces ondersteunt totdat het kind het helemaal zelf kan.

Hoe past verhalen vertellen in de Zone van Naaste Ontwikkeling (ZNO)?

De ZNO, dat is het verschil. Het verschil tussen wat een kind alleen voor elkaar krijgt en wat het kan met een beetje hulp. Neem verhalen vertellen. Een kind kan nog geen samenhangend verhaal bedenken, maar als een ouder vraagt "Wat gebeurde er toen?" of begint met "Er was eens een dappere hond..." dan ontstaat er ineens een verhaal. De volwassene is als een steiger, een scaffold, die het kind helpt zijn eigen vertelvaardigheden te ontwikkelen. En als het kind beter wordt? Dan haalt de volwassene die steun langzaam weg.

Wat is de rol van sociale interactie bij het leren vertellen van verhalen?

Vygotsky bleef maar hameren op één ding: alle hogere mentale functies - verbeelding, planning, dat soort dingen - beginnen in sociale interactie. Verhalen worden niet in een vacuüm verzonnen. Serieus. Een kind leert de structuur van een verhaal (begin, midden, einde) door naar anderen te luisteren en door samen te vertellen. Tijdens dat samenspel internaliseert het kind de dialoog en de patronen. Wat eerst een echt gesprek was tussen ouder en kind, wordt later een stemmetje in het hoofd. Het kind kan nu voor zichzelf een verhaal bedenken.

Hoe ontwikkelt de verbeelding zich volgens Vygotsky door verhalen?

Vygotsky zag verbeelding niet als iets magisch of losstaands. Het is meer een combinatie van geheugen en ervaring. Verhalen vertellen? Dat is de motor van die combinatie. In een verhaal pakt een kind dingen uit de echte wereld (een hond, een bos, een huis) en gooit ze op een nieuwe manier door elkaar. Hoe meer ervaringen een kind heeft en hoe meer verhalen het hoort, hoe meer bouwstenen het heeft voor zijn eigen fantasie. Verhalen vertellen is dus oefenen in nieuwe realiteiten creëren, maar wel gebaseerd op wat je al weet.

Wat is het verschil tussen spontane en wetenschappelijke concepten in verhalen?

Vygotsky maakte een onderscheid. Spontane concepten leer je uit eigen ervaring - zoals "hond". Wetenschappelijke concepten leer je via instructie - zoals "zoogdier". In verhalen komen die twee samen. Een kind gebruikt spontane concepten om het verhaal herkenbaar te maken, terwijl de volwassene via het verhaal wetenschappelijke concepten kan introduceren. Denk aan een verhaal over een vulkaan. Het combineert de spontane notie van "vuurberg" met het wetenschappelijke "aardkorst". Het verhaal wordt een voertuig voor conceptuele ontwikkeling.

Praktische checklist voor het gebruik van Vygotsky’s theorie bij verhalen vertellen

• Start met samen vertellen: Begin een verhaal en laat het kind aanvullen. Zo creëer je de ZNO.
• Stel open vragen: Vraag "Wat denk je dat er toen gebeurde?" Niet "Was de hond blij?".
• Gebruik rekwisieten: Poppen, tekeningen, voorwerpen - ze helpen bij visualiseren en overbruggen de kloof tussen denken en spreken.
• Herhaal en varieer: Hetzelfde verhaal vertellen met kleine variaties versterkt de interne verhaalstructuur.
• Laat het kind de verteller zijn: Geef het kind de rol van "expert". Laat het een verhaal aan jou vertellen, terwijl jij luistert.

Veelgestelde vragen over Vygotsky en verhalen vertellen

Overzicht van Vygotsky’s kernconcepten toegepast op verhalen