Is het couperen van staarten voor varkens verboden?

Kijk, het is niet zwart-wit. Het couperen van varkensstaarten is in Nederland en de rest van de EU niet volledig aan banden gelegd, maar er hangen wel flink wat regels aan vast. Routinematig couperen? Dat mag dus niet. Je mag niet zomaar alle biggen standaard een stukje staart afknippen. Het mag alleen als je écht problemen hebt met staartbijten waar je niks anders meer aan kunt doen. Dit komt uit de Europese Richtlijn 2008/120/EG en de Nederlandse Wet dieren. Het hele idee is het welzijn van varkens te verbeteren door die staarten zoveel mogelijk heel te laten en in te zetten op preventie.

Wat zegt de wet precies over het couperen van varkensstaarten?

De wet is er glashelder over: routinematig couperen is verboden. Dat staat in artikel 1.11 van het Besluit houders van dieren en is gebaseerd op Europese regels. Je mag alleen een staartje inkorten als je aan de volgende punten voldoet:

• Je moet kunnen bewijzen dat er op je bedrijf een probleem is met staartbijten.
• Je moet als veehouder álles hebben geprobeerd wat je maar kunt bedenken om staartbijten te voorkomen. Denk aan het stalklimaat, het voer, de gezondheid van de beesten, en genoeg spullen om ze af te leiden.
• Het couperen moet worden gedaan door een dierenarts, of door iemand die daarvoor is aangewezen en onder toezicht staat van een dierenarts.
• De varkens moeten verdoofd worden en pijnstillers krijgen. Dat is geen optie, dat moet.

De NVWA let er scherp op dat iedereen zich hieraan houdt. Als je de fout in gaat, kun je een flinke boete verwachten.

Waarom is routinematig couperen verboden?

Het is verboden omdat het een behoorlijk ingrijpende en pijnlijke ingreep is. Het welzijn van het varken wordt er gewoon door aangetast. Die staart is niet zomaar een aanhangsel; varkens gebruiken hem om te communiceren en hun emoties te laten zien. Door het couperen kunnen ze last krijgen van chronische pijn en neuromen, dat zijn van die pijnlijke zenuwknopen. Zowel de EU als Nederland willen naar een veehouderij waar couperen niet meer nodig is, door het stalklimaat, de voeding en het management te optimaliseren. Dit verbod is een stap op weg naar een varkenshouderij die diervriendelijker is.

Welke alternatieven bestaan er voor het couperen van staarten?

In plaats van de schaar te pakken, moeten veehouders aan de slag met preventie. Het draait allemaal om het verminderen van stress en het geven van afleiding. Hier zijn een paar dingen die goed werken:

• Afleidingsmateriaal: Geef ze stro, hooi, houtblokken, touwen of speciaal speelgoed voor varkens. Dan zijn ze bezig en hebben ze geen zin om aan elkaars staart te knagen.
• Verbeterd stalklimaat: Zorg dat de ventilatie top is, de temperatuur goed en dat ze genoeg ruimte hebben. Stress is een grote veroorzaker van bijtgedrag.
• Optimaal voer en water: Voer met genoeg vezels en altijd vers water binnen handbereik. Dat klinkt simpel, maar het scheelt een hoop.
• Gezondheidsmanagement: Zieke varkens bijten sneller. Voorkom ziektes en behandel ze snel als ze er toch zijn.
• Genetica: Kies voor rustigere varkenslijnen die minder snel geneigd zijn tot dat bijtgedrag.

Wat zijn de gevolgen voor veehouders die de regels overtreden?

Als je als veehouder de fout in gaat en routinematig coupeert zonder aan de voorwaarden te voldoen, dan kun je flink wat problemen verwachten van de NVWA. Denk aan:

• Waarschuwingen en boetes: De eerste keer krijg je misschien een waarschuwing, maar als je het vaker doet, kunnen de boetes oplopen tot duizenden euro's.
• Bedrijfsbeëindiging: In ernstige gevallen kan de NVWA je bedrijf tijdelijk sluiten of je het recht ontnemen om varkens te houden. Dat is nogal wat.
• Strafrechtelijke vervolging: Bij structurele overtredingen kan het Openbaar Ministerie je vervolgen voor dierenmishandeling.
• Reputatieschade: Overtredingen worden openbaar gemaakt. Dat kan je reputatie schaden en ervoor zorgen dat afnemers wegblijven.

Het is dus verstandig om je aan de regels te houden en te investeren in al die preventieve maatregelen.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Expert Inzicht: Waarom stoppen met couperen de toekomst is

"Het routinematig couperen van varkensstaarten is een achterhaalde praktijk die niet meer past bij de moderne, diervriendelijke veehouderij. Uit onderzoek blijkt dat varkens zonder gecoupeerde staarten niet per se meer staartbijten vertonen, mits het management en de huisvesting optimaal zijn. De sector moet investeren in preventie, niet in symptoombestrijding." - Dr. Ir. Marleen van der Heide, universitair hoofddocent Diervoeding en Diergedrag aan de Wageningen University.

Data Tabel: Couperen in cijfers

Checklist: 5 stappen om te voldoen aan de wet

• Stap 1: Zorg voor voldoende en geschikt afleidingsmateriaal (stro, hout, touwen) in de hokken.
• Stap 2: Optimaliseer het stalklimaat: controleer temperatuur, luchtvochtigheid en ventilatie dagelijks.
• Stap 3: Bied voer aan met voldoende vezels en zorg voor constante toegang tot schoon water.
• Stap 4: Monitor het gedrag van de varkens dagelijks en grijp snel in bij tekenen van staartbijten.
• Stap 5: Documenteer alle genomen maatregelen en de resultaten. Dit is nodig om aan te tonen dat u aan de voorwaarden voldoet als u toch moet couperen.