Wie was de zwarte van de drie koningen

Balthasar, dat is 'm. De donkere van het stel. In die oude vertellingen over de drie wijzen uit het Oosten – Caspar, Melchior en Balthasar – is hij degene met de donkere huid. Vaak zie je hem in chique, oosterse kleren. Zijn naam? Zou uit het Perzisch komen. "Beschermer van de koning" betekent het zoiets. Maar eerlijk? Dat beeld is door de eeuwen heen gevormd. Een beetje Bijbel, een flinke dosis middeleeuwse legende, en kunstenaars die hun gang gingen.

Waarom wordt Balthasar als zwart afgebeeld?

Nergens in de Bijbel staat dat Balthasar zwart is. Serieus. Het Evangelie van Matteüs, hoofdstuk 2, heeft het alleen over "wijzen uit het Oosten". Geen namen, geen aantallen, geen huidskleur. Die drie koningen met namen en zo – dat is pas in de vroege middeleeuwen ontstaan. De zwarte Balthasar? Puur symboliek. Het idee: het christendom is voor iedereen, alle rassen, alle volkeren. En die symboliek kreeg een boost door Psalm 72:10. Iets over koningen van Seba en Saba die geschenken brengen – en die gebieden worden vaak met Afrika geassocieerd. Logisch, toch?

Welke geschenken bracht Balthasar?

Mirre. Dat bracht hij. De drie hadden goud, wierook en mirre bij zich. Goud? Koningschap. Wierook? Goddelijkheid. Mirre? Dat staat voor lijden en dood. Vroeger gebruikten ze mirre voor balseming, het smaakte bitter – een vooruitwijzing naar het lijden van Jezus. Balthasar wordt meestal met mirre geassocieerd, maar eerlijk, die toewijzing schuift nogal eens. In sommige verhalen staat mirre ook symbool voor genezing. De kracht van Christus, zogezegd.

Wat is de historische oorsprong van de drie koningen?

Het is een zooitje, die historische oorsprong. De Bijbel zwijgt over aantallen en namen. De eerste keer dat we drie koningen – Caspar, Melchior en Balthasar – tegenkomen, is in een 8e-eeuws manuscript: de "Excerpta Latina Barbari". namen komen waarschijnlijk uit apocriefe evangeliën en Syrische overleveringen. En Balthasar als zwarte? Dat werd pas echt populair in de middeleeuwse Europese kunst. Kunstenaars gebruikten de drie koningen om de bekende continenten te symboliseren: Europa (Caspar, wit), Azië (Melchior, oosterse trekken) en Afrika (Balthasar). Simpel, maar effectief.

Hoe wordt Balthasar gevierd in verschillende culturen?

In Spanje en Latijns-Amerika? Driekoningen op 6 januari is groots. De "Cabalgata de Reyes" – een optocht met de drie koningen, Balthasar inclusief. Ze rijden door de stad, gooien snoep naar kinderen. In Nederland en België lopen kinderen verkleed als de drie koningen langs de deuren, zingend voor lekkers. In de Ethiopisch-orthodoxe kerk wordt Balthasar vereerd als heilige. Heeft een eigen feestdag. En in Afro-Caribische religies zoals Santeria? Daar wordt hij geassocieerd met de orisha Babalu-Aye. Interessant, hoe die verhalen zich verspreiden.

Veelgestelde vragen over Balthasar

Samenvatting van de belangrijkste kenmerken van Balthasar

De evolutie van het beeld van Balthasar in de kunst

In de vroegchristelijke kunst? De wijzen droegen Perzische kleding, maar hadden geen specifieke raciale kenmerken. Pas in de 12e eeuw – vooral in Rijnlandse en Franse miniaturen – begon Balthasar als zwarte man te verschijnen. De renaissance versterkte dat beeld. Albrecht Dürer, Peter Paul Rubens – ze deden allemaal mee. En in de 20e en 21e eeuw? Balthasar als zwarte koning is een symbool geworden. Diversiteit, inclusiviteit in de christelijke iconografie. Het herinnert ons eraan: het kerstverhaal is niet alleen Europees. Het is een universele boodschap. Hoop en verlossing voor iedereen.